عضویت در خبرنامه کنگره محیط زیست

راهکارهای حفاظت از تالاب ها

13 شهریور 1395

واحد اطلاع رسانی مرکز همایش بین المللی محیط زیست اعلام داشته است،مشکلات زیست محیطی و تشدید بحران در برخی از اکوسیستم های طبیعی ایران این روزها بحث داغ مجامع و فعالان زیست محیطی کشور است.

در این میان وضعیت نابسامان و بغرنج تالاب ها به عنوان یکی از زیستگاه های گیاهی و جانوری مهم، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. معصومه ابتکار معاون رییس جمهوری و رییس سازمان حفاظت از محیط زیست چندی پیش از درمعرض خطر بودن 45 تالاب در کشور سخن گفت.

تالاب ها که از سکون نسبی آب به وجود آمده اند در هر نقطه ای از دنیا حیات را در خود ذخیره دارند. کارکردها، فواید و ارزش های متعدد تالاب ها، آن ها را به محیط های ویژه ای تبدیل کرده که لزوم حفاظت از آن ها را بیش از پیش آشکار می کند. تامین غذا، کنترل سیلاب و خشکسالی، جذب آلاینده ها، تامین آب، ارزش های فرهنگی، ذخیره کربن، پاکسازی هوا، تنوع زیستی، تعدیل خرده اقلیم ها و تفرج و گردشگری از خدمات این زیست بوم های باارزش است.

با توجه به اهمیت این موضوع، گروه پژوهش های خبری ایرنا گفت و گویی اختصاصی با محسن سلیمانی روزبهانی مدیر طرح حفاظت از تالاب های ایران داشت و دیدگاه وی را درباره اهمیت تالاب ها و دلایل تشدید وضعیت بحرانی آنان، جویا شد.

وی که در رشته مهندسی کشاورزی تحصیل کرده است، مطالعات بسیاری را در حوزه های زیست محیطی داشته است. این کارشناس و پژوهشگر محیط زیست، ضمن مدیریت پروژه های زیست محیطی ملی، بازرسی طرح های زیست محیطی را نیز در پرونده کاری خود عهده دار بوده است.

سلیمانی روزبهانی در این گفت و گو با اشاره به کارکردهای مهم تالاب ها برای جوامع بشری به تشریح برنامه های دفتر حفاظت از تالاب های ایران و به طور مشخص اجرای طرح ˈمدیریت زیست بومیˈ پرداخت و گفت: هدف از اجرای این طرح اصلاح الگوهای توسعه در کشور و نیز اصلاح مدیریت منابع آب بخصوص در بخش کشاورزی است.

سلیمانی معتقد است که در نهایت هر کس به اندازه خود می تواند در حفاظت از تالاب ها نقش داشته باشد اما در این میان باید نگاه بخشی خود را به نگاه سرزمینی تغییر دهیم و معتقد باشیم هر عمل انسان بر بخش های دیگر سرزمین آن اثر دارد.

نگاه اقتصادی به منابع آبی هم از نکات مورد تاکید مدیر طرح حفاظت از تالاب ها است.

 

در ادامه متن کامل گفت و گوی پژوهشگر ایرنا با محسن سلیمانی آمده است.

 

*** ایرنا: ویژگی ها و کارکردهای اصلی یک تالاب چیست؟

** سلیمانی: ویژگی بینابینی خشکی-آبی تالاب ها سبب شده است تا آنان از منظر تنوع زیستی و نیز غنای گونه های زیستی منحصر به فرد شوند. به همین دلیل تالاب ها معمولا میزبان تنوع زیستی گسترده و مختلفی است که آنها را از اکوسیستم های دیگر جدا می کند. این ویژگی خاص باعث شده است که تالاب ها علاوه بر میزبانی از زیستمندان در حال زندگی، خدمات ویژه ای را به جوامع بشری بدهند. این خدمات متنوع سبب شده است که جوامع بشری و تمدن ها در اطراف این تالاب ها شکل بگیرند.

برای مثال در حال حاضر بیش از 12 هزار خانوار در اطراف تالاب هورالعظیم با صید ماهی امرار معاش می کنند. تالاب هامون نیز تا زمانی که زنده بود به مدد بادهای 120 روزه، نقش کولر را برای ساکنان زابل ایفا و از ورود گرد و غبار به این شهر جلوگیری می کرد.

زمانی که تالاب در خط القعر حوزه آبریز قرار می گیرد، این بدان معناست که باید در انتهای خط با سایر رقیب های خود برای منابع آبی رقابت کند و حیات آن به خطر افتاده است. متاسفانه از سوی دیگر، انسان ها گمان می کنند با یک منبع تمام نشدنی روبرو هستند و آب آن نیز برای همیشه تامین خواهد بود.

در مورد وضعیت کنونی تالاب ها باید گفت اتفاقی که در حال حاضر برای تالاب ها می افتد این است که الگوی توسعه پایداری ظرف چند دهه گذشته برای کشورمان اتفاق نیافتاده است. این توسعه از جنس توسعه پایدار نبوده و آینده ما را در طولانی مدت تضمین نکرده است. الگوی توسعه ناپایدار در کشور به تغییر رفتار ناپایدار در جوامع بشری حاشیه تالاب ها منجر شده است. انتقال پیام نادرست ˈمنابع طبیعی از بین نرفتنی و ماندگارˈ سبب شده تا جوامع بشری احساس کنند که می توانند از این منابع بی حد و حصر استفاده کنند و این ضربه ای است که نتیجه آن را اکنون می بینیم.

علت داغ شدن موضوع های محیط زیستی در حال حاضر این است که به دلیل از بین رفتن خدمات تالاب ها، زندگی انسان در حاشیه تالاب ها با تهدید مواجه شده است. نباید فراموش کنیم که در سرزمین خشکی در حال زندگی هستیم و در کمربند خشکی کره زمین قرار گرفته ایم و همیشه از بروز خشکی تعجب می کنیم در حالی که باید جدی تر به آن بپردازیم و منابع سرزمینی مان را واقع گرایانه مدیریت کنیم.

 

*** ایرنا: پیامدهای خشک شدن تالاب ها چیست؟

** سلیمانی: از بین رفتن یک تالاب، اولین نشانه ی از دست دادن سرزمین است. وضعیت تالاب آینه تمام نمای یک حوزه آبریز است. دریاچه ی ارومیه 500 هزار هکتار و وسعت کل حوزه آبریزش 5 میلیون هکتار است. در حال حاضر وضعیت این تالاب نشان می دهد که منابع حوزه آبریز را چگونه مدیریت می کنیم. از بین رفتن تالاب همچنین نشانه ای از زندگی و مدیریت نادرست است. نابودی یک تالاب، سبب از دست رفتن ظرفیت بخش هایی از سرزمین می شود. همین امر پدیده مهاجرت، از بین رفتن مشاغل، از بین رفتن منابع غذایی پایدار و ظرفیت های مختلف اجتماعی مانند فضاهای تفرجگاهی و ظرفیت های توریستی، شیوع برخی از بیماری های پوستی و تنفسی را به دنبال دارد.

اگر تالابی خشک شود، سفره های آب های زیرزمینی پیرامونش نیز خشک خواهد شد. این اتفاقی است که برای دریاچه ارومیه و تالاب پریشان افتاده است. پریشان پس از نشست عمق آب های زیرزمینی خشک شد. این امر مصداق از دست دادن سرزمین های مجاور در حوزه آب خیز است. زمانی که کارکردهای تالاب از دست می رود این بدان معناست که برای جایگزینی هر یک از آنان باید زمان و هزینه های هنگفتی صرف شود. دیر اقدام کردن و توجه نکردن به هشدارها سبب از دست دادن بخش های بیشتری از سرزمین مان می شود.

تالاب ها نشانه ای از عملکرد یک اکوسیستم هستند. نگاه ما تاکنون به محیط زیست اینگونه بود که محیط زیست یعنی فضایی که در آن پرنده ها زندگی می کنند، گونه های مختلف گیاهی و جانوری در آن وجود دارند اما واقعیت این است که نگاه کل نگر و جامعی باید در این خصوص داشت و آن این است؛ ˈمحیط زیست یعنی محیط زندگی جوامع انسانیˈ . زمانی که این محیط از دست رود به این معنا است که محیط برای زندگی انسان نیز شکننده شده است. لازم به ذکر است که طبیعت به اتفاقات و اعمال بد انسان زود واکنش نشان نمی دهد بلکه پنج یا 10 سال بعد پاسخ آن را از محیط دریافت می کنیم. به همین ترتیب زمین و محیط زیست به اقدامات احیایی نیز به سرعت پاسخ نخواهد داد.

 

***ایرنا: علت های تشدید بحران در وضعیت تالاب ها و به طور کل بروز مشکلات زیست محیطی در سال های اخیر چیست؟

** سلیمانی: تمام اتفاقاتی که در مورد تالاب ها می افتد نتیجه فرآیند چندین دوره ای است. ممکن است بعضی از دولت ها اثرات کندکننده و یا تند شونده بر حفظ و نگهداری محیط زیست داشته باشند اما این طور نیست که در یک دوره خاص اتفاق های حال حاضر نتیجه عملکرد یک گروه خاصی باشد.

در بسیاری از کشورهای توسعه یافته نیز این فضا تجربه شده است. ما در یک دوره چند دهه ای انقلاب، جنگ و پس از جنگ در کشور تشنه توسعه بودیم و در این موضوع توجهی به پایداری توسعه نداشتیم.

در این توسعه از تجربه سایر کشورها استفاده نکردیم و با توسعه لجام گسیخته ای روبرو شدیم. همه در این قضیه مقصر هستیم. همانقدر که وزارت نیرو در این امر مقصر بوده است به همان اندازه نیز وزارت جهاد کشاورزی، کشور و تصمیم گیران عالی دولت مقصر بوده اند. هرکسی به اندازه خود در بی توجهی به توسعه پایدار سهم دارد.

این نکته مهمی است که تقصیر را به گردن شخص یا دولت خاصی نمی شود انداخت. در فضای توسعه ای علاقه مند بودیم که از هم پیشی گیریم و زمانی هم که فضاهای کوچک مقاومتی در بحث محیط زیست شکل می گرفت یا مقاومت درستی نبود یا اگر هم بود به راحتی به خاطر فشار سیاسی، توسعه در هم شکسته می شد.

نگاهی به مدل های توسعه ای کشورهای توسعه یافته نشان می دهد که موضوع محیط زیست تنها یک موضوع تک سازمانی نیست. در این کشورها این محیط زیست است که چارچوب های توسعه را به دولت ها اعلام می کند و در مقابل هم وزارت نیرو، جهاد کشاورزی، وزارت کشور و یا بخش های متولی امر توسعه ضمن اجرای سیاست های توسعه ای خود، نگاه محیط زیستی را نیز سرلوحه خود قرار می دهند.

اما در کشور ما تاکنون بخش های توسعه نیز با هم هماهنگ نبودند و خیلی از وقت ها این بخش ها با هم در رقابت بوده اند. از سویی دیگر به واسطه الگوی توسعه ای که از بخش دولتی به مردم تزریق شده رفتارهای آن ها نیز از این الگو اثر گرفته است. به عبارتی مردم نیز به سمت رفتارهای اشتباه و مبتنی بر توسعه ناپایدار سوق داده شده اند که وضعیت کنونی حاصل این امر است.

در نهایت باید گفت همه در این ماجراها مقصر بوده ایم اما هریک سهم بیشتر و کمتری در این فرآیندها داشته است.

تا زمانی که توسعه لجام گسیخته شکل نگرفته بود و تعادلی میان جمعیت انسانی و بهره برداری از تالاب ها وجود داشت، شاهد وضعیت خوب این تالاب ها بودیم. اما زمانی توسعه از هم گسیخته، بهره برداری ناپایدار، گسترش بیش از حد حوزه کشاورزی، تخصیص منابع آب به سایر بخش ها و نرسیدن آب به تالاب، آلودگی های ناشی از حضور انسان و در نهایت خشکسالی و تغییرات آب و هوایی منجر به خشک شدن تالاب ها شد.

 

*** ایرنا: با شناخت کامل علت ها و پیامدهای بحران در حوزه تالاب ها، اقدام های سازمان محیط زیست برای ساماندهی به این وضعیت چه بوده است؟

** سلیمانی: در واقع اقدامی که محیط زیست در این زمینه انجام داده، تدوین الگوی توسعه ای، بوده است. تلاش دفتر طرح حفاظت از تالاب های ایران این است که رویه موجود در اکوسیستم های تالابی را تغییر دهد. ماموریت این نبوده که تالابی را به طور ویژه نجات دهیم. بلکه ماموریت این است که سیستم فکری در مورد مدیریت تالابی را تغییر دهیم.

تحقق کامل این امر نیاز به زمان دارد. مشکلات موجود در حال حاضر یک روزه به وجود نیامده که یک روزه حل شود.

طرح حفاظت از تالاب های ایران تلاش کرده است تا نگاه جدیدی را به جامعه تزریق کند. به این معنا که باید تفکر ˈتوسعه به هر قیمتیˈ یا ˈحفاظت به هر قیمتیˈ تغییر کند.

در همه جای دنیا، حفاظت از اکوسیستم ها، به ویژه اکوسیستم های تالابی، با موضوع ˈبهره برداری خردمندانه جوامع محلیˈ گره خورده است.

ˈمدیریت زیست بومیˈ موضوعی است که دفتر حفاظت از تالاب ها در چند سال گذشته به دنبال اجرای آن و انتقال این نگاه جدید به درون سیستم مدیریتی کشور در عرصه محیط زیست بوده است.

مدیریت زیست بومی در تلاش است تا ضمن شناسایی بهره مندان از یک تالاب، مسوولیت ˈحفاظتˈ را از دوش یک سازمان بردارد و متولیان حفاظت از محیط زیست را به کلیه بهره مندان از آن گسترش دهد. در این میان سازمان محیط زیست نیز نقش هماهنگ کننده را پیدا می کند و دیگر برای امور تالاب ها تنها به سازمان محیط زیست مراجعه نمی شود. هر یک از ارگان های مربوط در عین اینکه به اهداف خود در استفاده از حوزه آبریز می رسند، بهره برداری های خود را نیز به شکلی پایدار انجام می دهند. این طرح سبب شده است تا خود را از مسیر اشتباه گذشته به مسیر درست برسانیم و این آینده است که نشان می دهد ما مسیر را درست انتخاب کرده ایم یا خیر.

برای مثال دریاچه ارومیه را در نظر می گیریم. در چند سال گذشته همه بهره مندان این فضا اعم از وزارت های نیرو، جهاد کشاورزی، کشور، جوامع محلی و ˈان جی اوˈ های فعال در این حوزه جمع شدند تا برنامه ای برای مدیریت صحیح حوزه دریاچه ارومیه تدوین شود.

نتایج حاصل شده از این گردهم آیی برنامه ای توافق شده با عنوان ˈبرنامه مدیریت جامع حوزه آبخیز دریاچه ارومیهˈ بوده است. این برنامه ریزی همچنین برای تالاب های پریشان و شادگان نیز انجام شده است. دفتر طرح تالاب ها در نظر دارد که برای دیگر تالاب های ایران نیز از این دست اقدام ها را انجام دهد. همه دستگاه ها و ارگان ها، متولی اجرای این برنامه مدیریتی هستند.

به سبب اهمیت دریاچه ارومیه، معاون اول رییس جمهوری، ریاست کمیته هماهنگی و رییس سازمان محیط زیست نیز دبیری ستاد را بر عهده گرفتند. در خصوص تالاب پریشان که تالاب کوچکتری است فرماندار شهر کازرون، ریاست کمیته مدیریت محلی و رییس محیط زیست شهر کازرون دبیری برنامه تدوین شده را عهده دار شدند.

نکته مورد توجه در برنامه مدیریت زیست بومی ، اختصاص صندلی هایی به اعضای ˈان جی اوˈ های فعال و جوامع محلی و دادن حق رای به آن ها بوده است. این مدیریت دو هدف را دنبال می کند. یکی هماهنگی میان دستگاه های متولی و دیگری مدیریت برنامه ریزی شده اکوسیستم ها است.

 

*** ایرنا: راهکارهای عملی کاهش بحران در حوزه تالاب ها چیست؟

** سلیمانی: موضوع محیط زیست و منابع طبیعی همان طور که به اقدام های مخرب پاسخ نمی دهد به همان میزان به اقدام های احیایی نیز سریع جواب نمی دهد. گام اول و مهمترین امر در بحث بحران تالاب ها، مدیریت در حوزه آبخیزداری و اقدام های برنامه محور (احیا و حفاظت) است. تفکر نجات تالاب، پس از خشک شدن آن بسیار اشتباه است در حالی که باید با مدیریت صحیح منبع در اختیار را حفظ کنیم. متاسفانه عمدتا در حال مدیریت بحران هستیم.

گام دوم نیز همکاری دستگاه های مختلف در قالب این برنامه است. از سوی دیگر باید با اطلاع رسانی توسط سازمان های مردم نهاد در خصوص کشاورزی پایدار به جوامع بومی ساکن در اطراف تالاب ها، به اصلاح کشاورزی و تغییر جدی در الگوی معیشتی مردم پرداخت. لازم به ذکر است که الگوی معیشتی در تالاب های مختلف تفاوت دارد و نسخه یکسانی نمی توان برای آنها صادر کرد. نقش دادن و درگیر کردن مردم در امر حفاظت نکته بسیار مهم و البته زودبازده است.

در بسیاری از کشورها، جامعه محلی خود از یک تالاب حفاظت می کند چرا که می داند معاشش وابسته به توریست و استفاده از زمین های کشاورزی اطراف آن تالاب است. در نتیجه مدیریت منابع آب در درون حوزه، افزایش آگاهی و ظرفیت سازی در درون مردم، مدیریت منابع آب بر اساس منافع سرزمینی از مهمترین راهکارهای عملی در این حوزه است.

اما از نظر بنده یکی از مهمترین راهکارهای اساسی در مدیریت حوزه تالاب ها، قیمت گذاری آب است. نه به این معنا که آب گران قیمت به مردم برسانیم. بلکه به این معنا که باید دانست هر کیلو گندم با قیمت واقعی آب چقدر است. قیمت گذاری آب می تواند به تمامی برنامه های بالا و راهکارهای اشاره شده سمت و سو دهد.

 

*** ایرنا: تاکنون چه اقدام هایی برای آگاه سازی مردم صورت گرفته است؟

**سلیمانی: برگزاری جشنواره های بزرگ اطلاع رسانی در مقیاس های بزرگ تا برگزاری کارگاه ها و نشست هایی با جوامع محلی، گفت و گو با امامان جماعت شهرستان ها، انجام مصاحبه ها و انتشار کتابچه ها و بروشورها از اقدام های دفتر طرح تالاب ها در راستای آگاه سازی مردم و افزایش دانش در خصوص مدیریت تالاب ها در میان مردم بوده است. همچنین بیش از 25 جلد کتاب در قالب طرح حفاظت از تالاب ها با حوزه های مختلف از قبیل کارکردن با جوامع محلی، پهنه بندی زیستگاه ها، بحث های تدوین برنامه مدیریت و ... نیز منتشر شده است.

علم جویان گرامی،لطفا از محورهای همایش محیط زیست دیدن کنید.برای برخورداری از مزایا و گواهینامه علمی در این مرکز که افتخار برگزاری نخستین اجلاس جهانی شوراها و شهرداران را از آن خود کرده است ثبت نام کنید.

برچسب ها : همایش ، همایش بین المللی ، معرفی همایش ، گواهی ، گواهی نامه ، کارشناسی ارشد ، دکترا :مقاله ، پوستر ، مجلات برتر ، فراخوان مقاله ، پایان نامه، جزوه های ارشد ، کنکور ارشد ، گواهی نامه کنگره ، گواهی نامه کنفرانس ، گواهی نامه همایش ، چاپ مقالات ،نخستین کنفرانس بین المللی محیط زیست ایران ، چاپ مقالات ISI و ISC دریافت مقاله


558
مطالب مرتبط


لطفا با تكميل فرم ، نظرات ، پيشنهادات و انتقادات خود را در مورد مطلب منتشر شده با ما در ميان بگذاريد.
پيام شما پس از تاييد توسط مدير سايت ، منتشر خواهد شد.
 

 
Captcha


 

 





تماس با دبیرخانه

02136621318

02136621319

02189786524

conf.ntpco[at]gmail.com

معرفی مجلات محیط زیست


Poster
اطلاع رسانی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور

  کنگره بین المللی جامع محیط زیست ایران در شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور اطلاع رسانی گردید ، متن فراخوان مقالات و پوستر کنگره در پایگاه اینترنتی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور درج شده است.

WebgozarAmar
مرکز همایش